Podstawowe informacje wyjaśniające czym jest autyzm, znajdziesz w artykule Autyzm - prostymi słowami

Zespół Aspergera – objawy i diagnoza

Zespół Aspergera określany jest często jako łagodna forma autyzmu. Wielu wybitnych ludzi miało ten unikalny zestaw cech. Osoby z ZA przeżywają trudności w kontaktach z rówieśnikami, są zaciekawione wąską dziedziną wiedzy. Zespół Aspergera jest to niepełnosprawność ukryta, nie widać jej na pierwszy rzut oka.

chłopak-patrzy-na-jezioro

Główne objawy ZA koncentrują się wokół:

  • relacji społecznych,
  • komunikacji,
  • stereotypowych zachowań.

Więcej o osiowych objawach spektrum autyzmu możesz znaleźć w osobnym artykule.

Przyczyny Zespołu Aspergera nie są znane, tak samo jak przyczyny autyzmu. Prowadzone są badania na temat genetycznych i środowiskowych czynników ryzyka. Rozpowszechnienie określa się dla całego spektrum autyzmu jako 1 osoba na 68 lub 1 na 100.

Objawy Zespołu Aspergera

Objawy Zespołu Aspergera na tle całego spektrum zaburzeń autyzmu mają najłagodniejszą formę a osoby z ZA mają inteligencję w normie lub powyżej normy. W całym spektrum zaburzeń autyzmu, również w populacji osób z Zespołem Aspergera, objawy mają różne konfiguracje i u poszczególnych osób obraz objawów może znacznie różnić się. Poniżej opisujemy główne grupy objawów charakterystyczne dla Zespołu Aspergera.

Komunikacja i interakcje społeczne

Mam problemy z komunikacją, ponieważ nie wiem, kiedy zaczynam kogoś nudzić. Lubię rozmawiać o komputerach i zwykle nie zdaję sobie sprawy, że ktoś drugi nie lubi. No, prawdę mówiąc widzę to, ale kiedy myślę o komputerach nie myślę o niczym innym.

Lucke Jackson „Świry, dziwadła i Zespół Aspergera”

Rozwój mowy u dzieci z ZA przebiega typowo lub z niedużym opóźnieniem, wypowiedzi są bogate, z zaawansowanym poziomem słownictwa i gramatyki. W obrębie mowy można dostrzec zaburzenia tj. częste uporczywe powtarzane wypowiedzi, mowę z nienaturalną melodią, nierozumienie ironii, posługiwanie się specjalistycznym słownictwem przez małe dzieci.

Opóźniony jest rozwój umiejętności prowadzenia rozmowy oraz występują trudności w komunikacji m. in. nie uwzględnianie potrzeb słuchacza, nierozumienie komunikacji niewerbalnej (mimiki i gestów). Takie trudności w komunikacji wpływają na opóźnienie dojrzałości społecznej, trudności w nawiązywaniu przyjaźni. Osoby z Zespołem Aspergera często postrzegane są jako „ekscentrycy”.

Stereotypowe zachowania i rutyny

Jeśli skupiam się na mojej fascynacji czuję tak wszechogarniającą ekscytację, że nie mogę jej opisać. Po prostu muszę wtedy o tym mówić. I jakakolwiek próba powstrzymania mnie powoduje irytację, która łatwo przeradza się we wściekłość.

Lucke Jackson „Świry, dziwadła i Zespół Aspergera”

Osoby ze ZA lubią niezmienność oraz sytuacje społeczne w których reguły są jasne i stałe. Często osoby z ZA przywiązane są do własnej rutyny i rytuałów np. chodzenie do szkoły tą samą drogą. To daje im poczucie bezpieczeństwa i pozwala lepiej orientować się w świecie. Rutyny przynoszą korzyść np. planowanie dnia lub planowanie wykonania czynności. Jednak, kiedy trzeba wykazać się elastycznością i zmienić element planu, może to wywoływać u osoby z ZA ogromny niepokój i złość. Brak elastyczności można zauważyć też w ograniczonych do wybranej dziedziny, stereotypowych zainteresowaniach. Osoby z ZA często bardzo intensywnie interesują się określonym wycinkiem wiedzy np. autobusami, dinozaurami, geometrią. Mają ogromną wiedzę na dany temat.

Wielu osób z Zespołem Aspergera dotyczą różnice w przetwarzaniu sensorycznym np. nadmierna wrażliwość słuchowa na niektóre głośne dźwięki. W odróżnieniu od osób z autyzmem, które najczęściej są zwinne i sprawne ruchowo, osoby z ZA cechuje niezgrabność ruchowa i niezdarna koordynacja.

Trudności wynikające z objawów nie wykluczają osób z ZA z odnajdywania się w społeczeństwie. Osoby z ZA często prowadzą ciekawe życie, mają znajomych, wchodzą w związki, uczą się i studiują. Objawy stawiają przed osobą z ZA i jej środowiskiem dodatkowe wyzwania. Cechy związane z ZA np. zainteresowanie wąską dziedziną wiedzy przynoszą też korzyści, osoby z ZA często są specjalistami w zawodach związany z ich zainteresowaniami.

Diagnoza w kierunku Zespołu Aspergera

Zespół Aspergera najczęściej diagnozowany jest u dzieci, które rozpoczynają edukację. Dorosłe osoby z Zespołem Aspergera wspominając dzieciństwo, mówią o rozpoczęciu szkoły, jak o momencie, kiedy poczuły się „odmienne”. Środowisko domowe jest dużo bardziej przewidywalne niż szkoła, gdzie nowy uczeń musi wchodzić w relacje z wieloma rówieśnikami. Ujawniają się wtedy trudności w rozumieniu sytuacji i reguł społecznych. Dzieci z Zespołem Aspergera postrzegane są jako niedojrzałe emocjonalnie i mające trudność w integracji z grupą.

Zdarza się, że przed diagnozą Zespołu Aspergera dziecko zostało zdiagnozowane w kierunku: ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi), zaburzeń językowych – opóźnienie rozwoju mowy (podjęta terapia logopedyczna), zaburzeń ruchowych, zaburzeń nastroju (małe dzieci z ZA mają skłonność do przejawiania zaburzeń lękowych), upośledzenia zdolności niewerbalnego uczenia się (znacznie wyższy wynik w zakresie inteligencji werbalnej w teście inteligencji).

Niektóre małe dzieci i niemowlęta u których zdiagnozowano autyzm, po kilku latach diagnozwane są w kierunku Zespołu Aspergera. Takie przesunięcie w ramach spektrum autyzmu następuje, jako wynik efektywnej terapii i polepszenia umiejętności komunikacyjnych dziecka.

Zdarza się, że osoby z Zespołem Aspergera diagnozwane są w wieku dojrzewania. W tym czasie interakcje społeczne stają się bardziej złożone, młody człowiek uczy się od kilku – kilkunastu nauczycieli. Widoczniejsze są problemy z planowaniem, organizacją zadań, dotrzymywaniem terminów, interpretowaniem faktów, myśleniem abstrakcyjnym, które mogą prowadzić do trudności w nauce. W okresie dorastania szczególnie istotne są związki z innymi, relacje z rówieśnikami stają się bardziej skomplikowane, co może dezorientować osobę z ZA. Zdarza się również, że Zespół Aspergera diagnozowany jest dopiero w dorosłości.

Kryteria diagnostyczne Zespołu Aspergera

Zespół Aspergera to zaburzenie ze spektrum autyzm. Najbardziej aktualna klasyfikacja używana do diagnozowania – klasyfikacja DSM-V nie wyróżnia Zespołu Aspergera jako osobnej jednostki, ale traktuje jako część spektrum. Oznacza to, że według DSM-V specjaliści nie używają w diagnozie nazwy Zespół Aspergera, ale pojęcia spektrum autyzmu. Druga klasyfikacja ICD-10 wyodrębnia zaburzenia „wewnątrz” spektrum w tym również Zespół Aspergera. Klasyfikacja ICD-10 jest obecnie uaktualniania i wersja 11 jest w przygotowaniach. ICD-10 jest klasyfikacją oficjalnie obowiązującą w Polsce. Więcej na temat pojmowania spektrum autyzmu w klasyfikacjach do diagnozowania piszemy w osobnym artykule.

Po co diagnozować ZA?

Osoby z ZA mogą doświadczać krytykowania, oceniania i dokuczania. Dzieci, które czują się odmienne i nie otrzymują wsparcia mogą wykształcić w sobie niekorzystne sposoby na kompensowanie poczucia niezrozumienia i izolacji – depresję, zaprzeczenie i arogancję. Diagnoza jest szansą na otrzymanie lepszego wsparcia, pozbycie  się niepokoju i poczucia winy, pozytywną zmianę oczekiwań osób z otoczenia. Dorosłe osoby z ZA często pozytywnie wypowiadają się o uzyskaniu diagnozy.

„Wreszcie poznałem przyczynę, dla której inni ludzie traktowali mnie, jak dziwadło. Nie dlatego, że byłem tępy czy głupi. Moje serce nagle stało się lżejsze i kłucie, które towarzyszyło mi (nie mojej Mamie) przez całe życie nagle ustało. W końcu wiedziałem dlaczego czułem się inny, dlaczego czułem się dziwny, dlaczego wydawało mi się, że nie pasuję do reszty. Jeszcze lepiej, nie była to moja wina!”

Luke Jackson „Świry, dziwadła i Zespół Aspergera”

„Czytałam zalewając się łzami (…) i rozpoznawałam siebie, jakby mi ktoś podsunął lustro pod twarz! Jeszcze nigdy żadna książka nie poruszyła mnie tak głęboko, nawet żadna z moich najpiękniejszych książek o galaktykach. Dokładne opisy objawów wydawały się być dokładnymi opisami mojego własnego życia! – myślałam, że się przekręcę! (…) Dziwne, że po tym pierwszym szoku czułam się raczej wyzwolona niż przygnębiona faktem, że być może cierpię na poważne i „nieuleczalne” zaburzenie rozwoju. (…) Być może już w tym momencie czułam, że jest to pierwszy krok na drodze moich długich poszukiwań własnej tożsamości.”

Suzanna Schafer, za: Gałkowski Kossewska „Autyzm wyzwaniem naszych czasów”

Wsparcie w terapii i w szkole

Osoby z Zespołem Aspergera korzystają z terapii nastawionych na polepszanie umiejętności społecznych i komunikacji. Dodatkowo stosuje się terapię nastawioną na poprawę regulacji zmysłów w odpowiedzi na zaburzenia sensoryczne. Dzieci z ZA uczą się zwykle w szkołach masowych lub integracyjnych. W szkołach korzystna jest praca nauczyciele wspomagającego, który zna zagadnienia spektrum autyzmu a czasem też praca asystenta – tzw. terapeuty cienia, wspierającego tylko jednego ucznia.

Zespół Aspergera coraz bardziej dostrzegany

Wzrost świadomości spektrum autyzmu w ostatnich latach powoduje duże zainteresowanie Zespołem Aspergera. Często wymienia się osoby z przeszłości, które dokonały wiele a które otaczała sława kontrowersyjności, jako osoby z ZA np. Albert Einstein. Obecnie osoby publiczne mówią otwarcie o byciu Aspie np. Lionel Messi. Powstają filmy, których bohaterowie mają ZA np. „Zaklęte serca” oraz książki i blogi pisane przez osoby z ZA. W linku filmik z programu telewizyjnego – rozmowa z Antonim Bohdanowiczem, dziennikarzem z ZA.

Źródła:

  • „Zespół Aspergera. Kompletny przewodnik”, Tony Attwood
  • „Autyzm i Zespół Aspergera” Claire Grand

Podobne artykuły