Zespół Aspergera – objawy i diagnoza

Ostatnia aktualizacja: 28 sierpnia 2020 | Kategoria: Czym jest autyzm, Diagnoza | Redakcja Polski Autyzm

Zespół Aspergera jest częścia spektrum autyzmu. Osoby z ZA mają trudności w kontaktach społecznych, często bardzo angażują się w wąską dziedzinę wiedzy i nie lubią zmian. Zespołu Aspergera nie widać jej na pierwszy rzut oka. Zespół Aspergera oznacza posiadanie nietuzinowego stylu myślenia, wielu wybitnych ludzi miało ten unikalny zestaw cech.

chłopak-patrzy-na-jezioro

Diagnoza ZA opiera się na objawach w trzech sferach:

  • relacje społeczne,
  • komunikacja,
  • stereotypowe zachowania.

Więcej o osiowych objawach spektrum autyzmu możesz znaleźć w osobnym artykule.

Przyczyny Zespołu Aspergera nie są znane, tak samo jak przyczyny autyzmu. Prowadzone są badania na temat genetycznych i środowiskowych czynników, które przyczyniają się do występowania spektrum autyzmu. Rozpowszechnienie określa się dla całego spektrum jako 1 osoba na 68 lub 1 na 100.

Objawy Zespołu Aspergera

Osoby z ZA mają inteligencję w normie lub powyżej normy. Tak jak całym spektrum autyzmu, również u osób z diagozą Zespołu Aspergera, każda osoba ma nieco inny profil cech charakterystycznych dla autyzmu.

Komunikacja i interakcje społeczne

Mam problemy z komunikacją, ponieważ nie wiem, kiedy zaczynam kogoś nudzić. Lubię rozmawiać o komputerach i zwykle nie zdaję sobie sprawy, że ktoś drugi nie lubi. No, prawdę mówiąc widzę to, ale kiedy myślę o komputerach nie myślę o niczym innym.

Lucke Jackson „Świry, dziwadła i Zespół Aspergera”

Rozwój mowy u dzieci z ZA przebiega typowo lub z niedużym opóźnieniem, wypowiedzi często są bogate, z zaawansowanym poziomem słownictwa i gramatyki. W obrębie mowy można dostrzec nietypowości tj. częste uporczywe powtarzane wypowiedzi, mowę z nienaturalną melodią, nierozumienie ironii, posługiwanie się specjalistycznym słownictwem przez małe dzieci.

Osoby z ZA mają trudności w prowadzeniu rozmowy np. nie są pewni/pewne kiedy jest ich kolej żeby coś powiedzieć, nie rozumieją komunikacji niewerbalnej (mimiki i gestów) i przez to nie zdają sobie sprawy co myśli ich rozmówca. Takie trudności mogą przeszkadzać w nawiązywaniu przyjaźni. Bywa, że osoby z Zespołem Aspergera są postrzegane jako „ekscentryczne”.

Stereotypowe zachowania i rutyny

Jeśli skupiam się na mojej fascynacji czuję tak wszechogarniającą ekscytację, że nie mogę jej opisać. Po prostu muszę wtedy o tym mówić. I jakakolwiek próba powstrzymania mnie powoduje irytację, która łatwo przeradza się we wściekłość.

Lucke Jackson „Świry, dziwadła i Zespół Aspergera”

Osoby ze ZA lubią niezmienność oraz sytuacje o stałych i jasnyh regułach. Często osoby z ZA przywiązane są do własnej rutyny i rytuałów. To daje im poczucie bezpieczeństwa i pozwala lepiej orientować się w świecie. Rutyny często przynoszą korzyść np. planowanie dnia lub planowanie wykonania czynności. Jednak, kiedy niepodziewanie trzeba zmienić element planu, może to wywoływać u osoby z ZA ogromny niepokój lub stres. Takie zamiłowanie do stałości można również zauważyć w ograniczonych do wybranej dziedziny zainteresowaniach. Osoby z ZA często bardzo intensywnie interesują się określonym wycinkiem wiedzy np. autobusami, dinozaurami, geometrią. Mają ogromną wiedzę na dany temat i mogą spędzać długie godziny na zgłębianiu tematu lub mówieniu o nim.

Wiele osób z Zespołem Aspergera doświadcza różnic w przetwarzaniu sensorycznym np. nadmiernej wrażliwości na niektóre głośne dźwięki. Osoby z ZA często mają też trudności w koordynacji ruchów.

Osoby z ZA często prowadzą ciekawe życie, mają znajomych, wchodzą w związki, uczą się i studiują. Zespół Aspergera oznacza wiele wyzwań w radzeniu sobie w pracy oraz w relacjach z bliskimi. Jednak cechy związane z ZA przynoszą też korzyści, np. zainteresowanie wąską dziedziną wiedzy pomaga zostać specjalistą w zawodzie zgodnym z zainteresowaniem.

Diagnoza w kierunku Zespołu Aspergera

Zespół Aspergera najczęściej diagnozowany jest u dzieci, które rozpoczynają edukację w szkole. Dorosłe osoby z Zespołem Aspergera wspominając dzieciństwo, mówią o rozpoczęciu szkoły, jak o momencie, kiedy poczuły się „odmienne”. Środowisko domowe jest dużo bardziej przewidywalne niż szkoła, gdzie nowy uczeń musi wchodzić w relacje z wieloma rówieśnikami. Ujawniają się wtedy trudności w rozumieniu sytuacji i reguł społecznych. Dzieci z Zespołem Aspergera mogą doświadczać w tym czasie trudności w radzeniu sobie z własnymi emocjami i trudności w integracji z grupą.

Zdarza się, że przed diagnozą Zespołu Aspergera dziecko zostało zdiagnozowane w kierunku: ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi), zaburzeń językowych – opóźnienie rozwoju mowy (podjęta terapia logopedyczna), zaburzeń ruchowych, zaburzeń nastroju (małe dzieci z ZA mają skłonność do przejawiania zaburzeń lękowych), upośledzenia zdolności niewerbalnego uczenia się (znacznie wyższy wynik w zakresie inteligencji werbalnej w teście inteligencji). U niektórych osób u których zdiagnozowano we wczesnym dzieciństwie autyzm lub autyzm atypowy, po kilku latach diagnoza zostaje zmieniona na Zespołu Aspergera.

Zdarza się, że osoby z Zespołem Aspergera diagnozwane są w wieku dojrzewania. W tym czasie interakcje społeczne stają się bardziej złożone, młody człowiek uczy się od kilku – kilkunastu nauczycieli. Widoczniejsze są problemy z planowaniem, organizacją zadań, dotrzymywaniem terminów, interpretowaniem faktów, myśleniem abstrakcyjnym, które mogą prowadzić do trudności w nauce. W okresie dorastania szczególnie istotne są związki z innymi, relacje z rówieśnikami stają się bardziej skomplikowane, co może dezorientować osobę z ZA. Zdarza się również, że Zespół Aspergera diagnozowany jest dopiero w dorosłości.

Kryteria diagnostyczne Zespołu Aspergera

Zespół Aspergera to zaburzenie ze spektrum autyzm. Najbardziej aktualna klasyfikacja używana do diagnozowania – klasyfikacja DSM-V nie wyróżnia Zespołu Aspergera jako osobnej jednostki, ale traktuje jako część spektrum autyzmu. Oznacza to, że według DSM-V specjaliści nie używają w diagnozie nazwy Zespół Aspergera, ale pojęcia spektrum autyzmu. Druga klasyfikacja ICD-10 wyodrębnia zaburzenia „wewnątrz” spektrum w tym również Zespół Aspergera. ICD-10 jest klasyfikacją oficjalnie obowiązującą w Polsce. Klasyfikacja ICD-10 jest obecnie uaktualniania i wersja 11 jest w przygotowaniach. Więcej na temat pojmowania spektrum autyzmu w klasyfikacjach do diagnozowania piszemy w osobnym artykule.

Po co diagnozować ZA?

Osoby z ZA mogą doświadczać krytykowania, oceniania i dokuczania. Dzieci, które czują się odmienne i nie otrzymują wsparcia mogą wykształcić w sobie niekorzystne sposoby na kompensowanie poczucia niezrozumienia i izolacji – depresję, zaburzenia lękowe lub trudne zachowania. Diagnoza jest szansą na otrzymanie lepszego wsparcia, pozbycie  się niepokoju i poczucia winy, pozytywną zmianę oczekiwań osób z otoczenia. Dorosłe osoby z ZA często pozytywnie wypowiadają się o uzyskaniu diagnozy.

„Czytałam zalewając się łzami (…) i rozpoznawałam siebie, jakby mi ktoś podsunął lustro pod twarz! Jeszcze nigdy żadna książka nie poruszyła mnie tak głęboko, nawet żadna z moich najpiękniejszych książek o galaktykach. Dokładne opisy objawów wydawały się być dokładnymi opisami mojego własnego życia! – myślałam, że się przekręcę! (…) Dziwne, że po tym pierwszym szoku czułam się raczej wyzwolona niż przygnębiona faktem, że być może cierpię na poważne i „nieuleczalne” zaburzenie rozwoju. (…) Być może już w tym momencie czułam, że jest to pierwszy krok na drodze moich długich poszukiwań własnej tożsamości.”

Suzanna Schafer, za: Gałkowski Kossewska „Autyzm wyzwaniem naszych czasów”

„Wreszcie poznałem przyczynę, dla której inni ludzie traktowali mnie, jak dziwadło. Nie dlatego, że byłem tępy czy głupi. Moje serce nagle stało się lżejsze i kłucie, które towarzyszyło mi (nie mojej Mamie) przez całe życie nagle ustało. W końcu wiedziałem dlaczego czułem się inny, dlaczego czułem się dziwny, dlaczego wydawało mi się, że nie pasuję do reszty. Jeszcze lepiej, nie była to moja wina!”

Luke Jackson „Świry, dziwadła i Zespół Aspergera”

Wsparcie w domu i w szkole

Osoby z Zespołem Aspergera mogą korzystać z form terapii nastawionych na polepszanie umiejętności społecznych i komunikacji (np. trening umiejętności społecznych, mediacja rówieśnicza). Dzieci z ZA uczą się zwykle w szkołach masowych lub integracyjnych. W szkołach korzystna jest praca nauczyciele wspomagającego, który dobrze rozumie autyzm a czasem też praca asystenta – tzw. terapeuty cienia, wspierającego tylko jednego ucznia.

Zespół Aspergera coraz bardziej dostrzegany

Wzrost świadomości spektrum autyzmu w ostatnich latach powoduje duże zainteresowanie Zespołem Aspergera. Często wymienia się osoby z przeszłości, które dokonały wiele a które otaczała sława kontrowersyjności, jako osoby z ZA np. Albert Einstein.

Osoby publiczne coraz częściej mówią otwarcie o byciu Aspie np. Lionel Messi (piłkarz), Anthony Hopkins (grał Hanibala Lectera), Daryl Hannah (grała w Kill Bill). Powstają filmy, których bohaterowie mają ZA np. „Zaklęte serca”, „Atypowy” oraz książki i blogi pisane przez osoby z ZA. W linku rozmowa z Antonim Bohdanowiczem, dziennikarzem z ZA.

Źródła:

  • „Zespół Aspergera. Kompletny przewodnik”, Tony Attwood
  • „Autyzm i Zespół Aspergera” Claire Grand