Objawy autyzmu - czy to jest autyzm?
Objawy autyzmu - czy to jest autyzm?

Objawy autyzmu - czy to jest autyzm?

12 sierpnia, 2020

Objawy autyzmu występują w dwóch głównych obszarach: (1) sposobie komunikowania się i nawiązywania relacji z ludźmi oraz (2) wzorcach zachowania i zainteresowań, które są nietypowe, mało elastyczne i powtarzalne. Objawy autyzmu zawsze występują w tych dwóch sferach, jednak zestaw objawów i ich nasilenie różnią się u każdej osoby. Choć objawy autyzmu są widoczne od wczesnego dzieciństwa, diagnoza może być postawiona na różnych etapach życia – u dzieci, młodzieży lub dorosłych.

Cechy i zachowania, które wskazują na spektrum autyzmu to m.in.

  • Trudności w nawiązywaniu przyjaźni z rówieśnikami
  • Trudność w rozumieniu uczuć i myśli innych osób
  • Brak dzielenia się swoimi zainteresowaniami z innymi np. dziecko nie dąży do tego, aby rodzice zwracali uwagę na rzeczy, które są dla niego interesujące
  • Mniejsze dążenie do interakcji z ludźmi
  • Unikanie kontaktu wzrokowego
  • Opóźnienie rozwoju mowy
  • Nietypowy ton głosu np. monotonny, pozbawiony melodyki ton (tzw. płaska prozodia)
  • Branie słów dosłownie, nie rozumienie sarkazmu, żartów lub droczenia się
  • Nie używanie gestów np. gestu wskazywania lub machania na do widzenia u dzieci
  • Powtarzanie słów lub dźwięków (echolalia)
  • Preferowanie niezmienności otoczenia i rutyny
  • Intensywne zainteresowanie wąską dziedziną wiedzy
  • Powtarzalne zachowania np. kręcenie się, trzepotanie rękami, układanie zabawek w rzędach

Z tego artykułu dowiesz się:

  1. Jakie są objawy autyzmu u dzieci przed 3 rokiem życia?
  2. Jakie są objawy autyzmu u starszych dzieci?
  3. Jakie są objawy autyzmu u dorosłych?
  4. Co zrobić, jeśli podejrzewasz spektrum autyzmu?

Czym jest autyzm?

Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że wpływa na to jak osoba rozwija się w różnych obszarach. Atypowość rozwoju ma swoje źródło w funkcjonowaniu mózgu.

Przyczyny autyzmu nie są dokładnie poznane, ale prawdopodobnie mają wiele wspólnego z genetyką. Dodatkowo, na występowanie autyzmu mogą wpływać niektóre czynniki środowiskowe tj. wiek rodziców, bycie wcześniakiem. Autyzm występuje u ok. 1 na 100 osób.

Autyzm jest inny u każdej osoby – objawy autyzmu oraz ich nasilenie mogą się znacznie różnić, dlatego mówimy o spektrum autyzmu.

Objawy autyzmu widoczne się zazwyczaj w wieku niemowlęcym lub wczesnym dzieciństwie i utrzymują się przez całe życie, chociaż mogą się zmieniać w zależności od wieku i wsparcia, jakie otrzymuje dana osoba. Niektóre osoby dorosłe w spektrum autyzmu żyją zupełnie samodzielnie, inne osoby potrzebują znacznego wsparcia w wykonywaniu codziennych aktywności.

Diada autyzmu – objawy autyzmu występują w 2 obszarach:

  1. Relacje z ludźmi i komunikacja
  2. Stereotypowe zachowania, zainteresowania i wzorce aktywności

Dziecko przed 3 rokiem życia – wczesne objawy

Zachowania, które mogą wskazywać na spektrum autyzmu są zazwyczaj widoczne przez 3 rokiem życia.

Wczesne objawy autyzmu to:

  • brak reakcji na swoje imię w 12 miesiącu życia
  • brak zwracania uwagi na przedmioty na które patrzy rodzic lub które wskazuje rodzic
  • brak gestów np. gest „papa” na pożegnanie w wieku 12 miesięcy
  • brak gaworzenia w wieku 12 miesięcy,
  • brak wskazywania palcem do 14 miesiąca życia
  • małe zainteresowanie ludźmi
  • brak kontaktu wzrokowego
  • brak odwzajemniania uśmiechów i ekspresji twarzy rodzica,
  • brak prób zainteresowania rodzica tym co je ciekawi
  • brak zabawy “na niby” (np. udawanie, że karmi lalkę) w 18 miesiącu życia

Jeśli dostrzegasz te zachowania u dziecka, które ma 16-30 miesięcy, możesz wypełnić test przesiewowy na stronie badabada.pl. Często okazuje się, że zachowania, które niepokoją rodziców w tak wczesnym wieku mieszczą się w zakresie typowego rozwoju lub oznaczają niewielkie trudności. Zawsze jednak warto skonsultować swoje wątpliwości, żeby uniknąć stresu i w spokoju cieszyć się wspólnym czasem. Wczesna diagnoza jest ważna dla dzieci ze spektrum autyzmu, ponieważ jest szansą na szybszy dostęp do wspomagania rozwoju.

Więcej o rozpoznawaniu autyzmu u dzieci przed 3 rokiem życia dowiedz się z artykułu: Wczesne objawy autyzmu.

Objawy autyzmu u dzieci

Opisane poniżej zachowania i cechy mogą wskazywać na spektrum autyzmu. Warto pamiętać, że żadna osoba w spektrum autyzmu nie przejawia wszystkich tych zachowań, ale tylko niektóre z nich. Różne może być także nasilenie objawów.

Jeśli zauważasz u dziecka wiele z tych zachowań, warto skonsultować się ze specjalistą.

Interakcje społeczne

Objawy autyzmu widoczne są w zakresie wchodzenia w interakcje z ludźmi i utrzymywania relacji. Osoby ze spektrum autyzmu nie stosują niepisanych reguł kontaktów z ludźmi np. jest im trudno zrozumieć kto i kiedy powinien mówić podczas rozmowy, nie wiedzą jak zaprosić rówieśnika do zabawy.

  • dziecko wydaje się być niezainteresowane ludźmi lub nieświadome ich obecności
  • nie potrafi inicjować kontaktu, bawić się wspólnie, zdobywać przyjaciół
  • nie lubi być dotykane, trzymane na rękach lub przytulane
  • w zabawie nie wchodzi w role
  • nie angażuje się w zabawy w grupie
  • nie naśladuje
  • nie używa zabawek w kreatywny sposób
  • nie bawi się na niby np. udawanie, że jedna rzecz jest inną np. miska to kapelusz, łyżka to mikrofon
  • ma trudności w rozumieniu uczuć lub mówieniu o uczuciach
  • wydaje się nie słyszeć, kiedy inni zwracają się do niego
  • nie dzieli się osiągnięciami lub zainteresowaniami np. zabawkami, rysunkami

Komunikacja

Część osób w spektrum autyzmu (ok. 30%) nie mówi lub używa małej ilości słów, inne osoby uczą się mowy z opóźnieniem a jeszcze inne bardzo szybko uczą się mówić i chętnie posługują się skomplikowanym słownictwem. Mowa może być odbierana jako nietypowa. Osoby w spektrum autyzmu często mają trudność w komunikacji niewerbalnej tzn. rozumieniu i stosowaniu gestów, wyrazów twarzy lub nawiązywaniu kontaktu wzrokowego.

Komunikacja niewerbalna

  • dziecko unika kontaktu wzrokowego
  • jego mimika twarzy jest niedostosowana do wypowiedzi
  • ma trudności z odczytywaniem mimiki twarzy, tonu głosu, gestów rozmówcy
  • wykonuje tylko nieliczne gesty w celach komunikacyjnych tj. wskazywanie szafki w celu otrzymania ulubionej zabawki

Komunikacja werbalna (mowa)

  • dziecko mówi nietypowym tonem głosu lub z nietypowym rytmem mowy np. wymawianie każdego zdania jak pytania
  • powtarza słowa lub zdania tzw. echolalia np. w odpowiedzi na pytanie, powtarza je, zamiast udzielenia odpowiedzi
  • mówi o sobie w 3 osobie tj. Janek chce jabłko – zamiast: ja chcę jabłko
  • agramatyzmy – nie uwzględnia w mowie form, odmiany wyrazów, wypowiada wyrazy w niepoprawnej formie gramatycznej
  • wypowiedzi sprawiają wrażenie nieadekwatnych do sytuacji
  • dziecko ma trudność w komunikowaniu potrzeb lub pragnień
  • bierze wypowiedzi zbyt dosłownie – nie rozumie poczucia humoru, ironii, metafor

Powtarzalne zachowania

Osoby ze spektrum autyzmu lubią niezmienność otoczenia oraz przywiązują się do rutyn. Często mają intensywne pasje.

  • dziecko silnie przywiązuje się do rutyny np. nalega na codzienne chodzenie dokładnie tą samą drogą do szkoły
  • ma trudności z adaptacją do zmian w planie lub w środowisku np. płacze, kiedy przestawimy meble lub kiedy ma pójść do szkoły o innej godzinie niż zwykle
  • przywiązuje się silnie do niektórych zabawek lub obiektów tj. klucze, włączniki światła, nitki
  • spędza dużo czasu na zgłębianiu zainteresowania wąską dziedziną wiedzy np. auta, rozkłady jazdy, dinozaury, postacie z jednej bajki, liczby, odkurzacze określonej marki
  • spędza dużo czasu na układaniu zabawek w specyficzny sposób, obserwowaniu poruszających się przedmiotów np. wentylator, pralka; lub koncentruje się na specyficznej części przedmiotu np. kółko od auta
  • wielokrotnie powtarza ruchy takie jak trzepotanie rękami na wysokości oczu, kręcenie się wokół własnej osi – tzw. stereotypie ruchowe lub autostymulacje
  • ma nadmiernie lub bardzo słabe reakcje na doświadczenia zmysłowe: zapachy, dotykaną fakturę przedmiotów, smaki, dźwięki, np. dziecko reaguje na ciche dźwięki tak jakby były zbyt głośne, dziecko zdaje się nie czuć kiedy upadnie i rozbije kolano, dziecko płacze kiedy dotyka piasku. Są to tzw. zaburzenia sensoryczne. Mogą to być

Inne objawy często powiązane z autyzmem

  • Hiperaktywnosć (dziecko jest bardzo aktywne)
  • Impulsywność (dziecko reaguje bardzo szybko, bez zastanowienia)
  • Mniejsza koncentracja uwagi
  • Nietypowe preferencje co do jedzenia np. dzieci mogą jeść tylko jeden rodzaj pokarmu, odmawiać jedzenia pokarmu określonego koloru lub jeść niejadalne rzeczy (kredki, papier). Wiele osób z autyzmem ma nietolerancje pokarmowe i dolegliwości trawienne.
  • Trudności ze snem np. trudności z zasypianiem, bezsenność.
  • Nietypowe reakcje emocjonalne
  • Nietypowe reakcje na ból

Współwystępowanie

U części osób ze spektrum autyzmu współwystępują: ADHD (30-80%, według różnych danych), niepełnosprawność intelektualna (ok. 30%), zaburzenia lękowe (ok. 40%), depresja (ok. 40%), epilepsja (12%, ale znacznie częściej u osób z autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną – ok. 60%),

Zdarza się, że osoby w spektrum autyzmu mają tzw. umiejętności wysepkowe – wyjątkowe zdolności w wąskiej dziedzinie tj. szybkie liczenie w pamięci, rysowanie z pamięci z niezwykłą ilością detali, zapamiętywanie ciągów liczb.

Objawy autyzmu u młodzieży i u dorosłych

Częste objawy spektrum autyzmu u młodzieży i u dorosłych to:

  • trudność w rozumieniu co inni ludzie myślą i czują
  • odczuwanie dużego niepokoju w sytuacjach społecznych
  • trudność w zdobywaniu przyjaciół lub preferowanie spędzania czasu w samotności
  • niezamierzone bycie niemiłym lub okazywania braku zainteresowania innym
  • trudność w opowiedzeniu o swoich uczuciach
  • branie słów dosłownie np. nie rozumienie sarkazmu albo znaczenia powiedzonek, przysłów i metafor
  • posiadanie takiej samej rutyny każdego dnia lub w określonych sytuacjach i odczuwanie dużego niepokoju, kiedy plan się zmienia
  • nie rozumienie reguł społecznych np. kiedy nie przerywać innym wypowiedzi a kiedy przerywać
  • niechęć do kontaktu wzrokowego i unikanie patrzenia innym w oczy
  • zauważanie szczegółów, wzorców, dźwięków, zapachów lub innych bodźców, których nie zauważają inni
  • dokładne planowanie wykonania działań i podążanie według planu
  • duże zainteresowanie określonymi dziedzinami
  • podchodzenie zbyt blisko do innych osób albo dyskomfort kiedy inni podchodzą zbyt blisko lub dotykają

Jeśli podejrzewasz, że jesteś w spektrum autyzmu, możesz wypełnić Kwestionariusz AQ, dostępny w Internecie. Wynik kwestionariusza wskazuje na nasilenie cech związanych ze spektrum autyzmu. Wysoki wynik często uzyskują osoby ze spektrum autyzmu, co może sugerować, że warto rozważyć diagnozę.

Osoby które poszukują diagnozy w dorosłości, ponieważ zauważają u siebie cechy spektrum, mogą odnaleźć siebie w profilu Zespołu Aspergera.

Bycie w spektrum autyzmu, oprócz trudności, oznacza także posiadanie specyficznych zdolności np. umiejętność dostrzegania szczegółów, dobra koncentracja uwagi, wytrwałość, kreatywność, oryginalność, dobra pamięć, myślenie analityczne, pasja do zgłębiania tematu zainteresowań, szczerość i lojalność.

Autyzm u mężczyzn i u kobiet

Autyzm diagnozuje się ok. 4 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. Ostatnio dowiadujemy się coraz więcej o tym, że objawy autyzmu mogą wyglądać inaczej u kobiet niż u mężczyzn a rozpoznanie spektrum autyzmu u dziewczynek i kobiet może być trudniejsze.

Tutaj znajdziesz więcej informacji o autyzmie u dziewczynek i kobiet.

Diagnoza spektrum autyzmu

Diagnoza spektrum autyzmu stawiana jest przez doświadczonego psychiatrę lub przez zespół specjalistów, podczas kilku spotkań. Jeśli podejrzewasz autyzm u dziecka lub u siebie, możesz skonsultować się ze specjalistą w tej dziedzinie (psychologiem, pedagogiem specjalnym lub psychiatrą), który wstępnie oceni, czy konieczna jest diagnoza.

Więcej o diagnozie przeczytasz w artykule: Diagnoza autyzmu – wszystko o diagnozowaniu

Dokładne kryteria diagnostyczne poznasz czytając artykuł: Klasyfikacje diagnostyczne autyzmu.

Zrozumienie objawów autyzmu

Wiedza na temat sposobu odbierania świata przez osoby w spektrum autyzmu, sprawia, że możemy lepiej pomagać. Na przykład:

  • kiedy wiemy, że nadwrażliwość na dźwięki to duży dyskomfort, rozumiemy jak ważne jest zorganizowanie przestrzeni do wyciszania się
  • kiedy wiemy, że osoby w spektrum autyzmu nie lubią zmian, wprowadzanie ich stopniowo może być dobrym rozwiązaniem
  • kiedy wiemy, że osoby w spektrum autyzmu mają tendencję do zagłębiania się w swoją dziedzinę zainteresowań, możemy zastanowić się jak wykorzystać te zainteresowania do odnoszenia sukcesów w szkole lub w pracy
  • kiedy znamy styl komunikowania się osób z autyzmem, jesteśmy bardziej wyrozumiali i mówimy bardziej bezpośrednio
  • jeśli wiemy, że dziecko nie zwraca na nas uwagi, kiedy do niego mówimy, bo ma autyzm, możemy nauczyć się innych, efektywnych sposobów przyciągania jego uwagi

Źródła:

 

Autor: dr Kinga Ferenc

Objawy autyzmu - czy moje dziecko ma autyzm?

Objawy autyzmu - czy moje dziecko ma autyzm?

Artykuł opisuje wczesne zachowania dzieci, które mogą zaniepokoić rodziców i skłonić do kontaktu ze specjalistami. W spektrum autyzmu, wczesne wykrywanie ma ogromne znaczenie. Mózg małego dziecka jest bardzo podatny na kształtowanie (plastyczny) i wczesne rozpoczęcie terapii jest korzystne dla dziecka.
Diagnoza autyzmu - wszystko o diagnozowaniu

Diagnoza autyzmu - wszystko o diagnozowaniu

Pierwsze niepokojące opiekunów objawy mogą być widoczne już pomiędzy 1 a 2 rokiem życia. Wątpliwości rodzice zwykle konsultują u pediatry. Autyzm jest diagnozowany na podstawie obserwacji zachowania dziecka i wywiadu z rodzicami przez zespół specjalistów.
Wsparcie informacyjne dla rodziców dzieci w spektrum autyzmu
Polski Autyzm © 2021