Fascynacje – intensywne zainteresowania osób w spektrum autyzmu

Ostatnia aktualizacja: 15 września 2020 | Kategoria: Książki, Objawy autyzmu | Redakcja Polski Autyzm

Na podstawie: “Niezwyczajni ludzie. Nowe spojrzenie na autyzm” Barry M. Prizant, Tom Fields-Meyer, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Rozdział 3: Fascynacje

Bardzo często osoby w spektrum autyzmu mają pasje, w które angażują się całym sercem. Spędzają długie godziny poznając temat swoich zainteresowań, dzięki temu zdobywają obszerną wiedzę. Mogą mówić godzinami o swojej dziedzinie zainteresowań.

Co może być obiektem zainteresowania?

Właściwie wszystko! Liczby, rodzaje owadów, galaktyki, automaty do kawy, rozkłady pociągów, odzież sportowa, myjnie samochodowe, odkurzacze określonej marki, Gwiezdne Wojny…

dziecko-zainteresowane

Dlaczego fascynacje są tak ważne

Prawie każdy człowiek miał w swoim życiu hobby, które zajmowało jego czas i dostarczało pozytywnych emocji. Dla niektórych są to książki, muzyka lub sport, dla innych zbieranie znaczków, konstruowanie robotów lub inne, zupełnie “specyficzne”, pasje. Zgłębianiu zainteresowań towarzyszą uczucia entuzjazmu, zaciekawienia i radości.

Nie ma jednej, uniwersalnej odpowiedzi na pytanie: dlaczego osoby z autyzmem rozwijają szczególnie silne fascynacje?

Autyzm sprawia, że świat społecznych zależności jest pełen chaosu, niepokoju i zagrożeń. Dokładne zgłębianie tematu zainteresowań może być przyjemną “odskocznią” od codzienności.

“Prawdopodobnie koncentrowanie się na jednym temacie daje dziecku poczucie kontroli, przewidywalności i bezpieczeństwa w świecie, który może być tak zaskakujący i pełen zagrożeń”

Niektóre osoby w spektrum autyzmu lubią opowiadać innym o swoich fascynacjach. Jest to dla nich sposób na nawiązanie znajomości.

Czy fascynacje mijają z czasem

Niektóre osoby mają jedną fascynację, inne osoby mają wiele fascynacji lub jedno ulubione zainteresowanie i kilka dodatkowych. Fascynacje mogą trwać przez wiele lat lub przemijać i zmieniać się w inne.

Fascynacje czy obsesje

W opisach autyzmu i Zespołu Aspergera wzmożone zainteresowania, nazywane niekiedy “obsesjami”, opisywane są jako jeden z charakterystycznych objawów. Jednak określenia tj. “obsesje”, “fiksacje”, „stereotypowe zainteresowania” mają negatywny wydźwięk, dlatego dr Barry Prizant proponuje mówić raczej o „fascynacjach”.

“Niestety niektórzy rodzice i specjaliści uważają, że takie zainteresowania to kolejny niepożądany objaw autyzmu – i to taki, który przysparza dzieciom jeszcze więcej trudności adaptacyjnych. Często instynktownie zniechęcają dziecko, przekierowują jego uwagę i sugerują formy zainteresowań, które są bardziej konwencjonalne i akceptowalne społecznie. Okiełznywanie pasji może być jednak tylko kolejnym sposobem prowadzącym do zniszczenia strategii, która pomaga dziecku autystycznemu osiągnąć poczucie większej kontroli albo, co gorsza, może pozbawić je przedmiotu zainteresowań i radości.”

Fascynacje mogą być źródłem problemów

Zdarza się, że intensywne zainteresowania osoby z autyzmem prowadzą do zachowań nieakceptowanych społecznie lub do sytuacji niebezpiecznych.

Pomagając osobie, której fascynacje przysparzają problemów w sytuacjach społecznych, staramy się przede wszystkim pomóc jej zrozumieć w jakich okolicznościach realizacja zainteresowania może być kłopotliwa i dlaczego.

Kierujemy się zasadą “Na wszystko jest czas i miejsce”.

Możemy opracowywać listę osób, pór dnia lub miejsc w których można poruszać temat.

Możemy też opracowywać sposoby na rozpoznanie, że rozmówca nie jest już zainteresowany np. lista sygnałów, które świadczą o tym, że ktoś znudził się rozmową: ziewanie, patrzenie w dół, patrzenie na boki, przeglądanie telefonu, milczenie zamiast przytakiwania.

Potencjał fascynacji

Wielu nauczycieli, terapeutów i rodziców martwi się o niezwykłe zainteresowania dzieci, jednak bardzo często fascynacje są dla dziecka źródłem radości, pozwalają mu zachować równowagę i czuć się spokojnie.

Fascynacje mogą być początkiem budowania relacji z dzieckiem. Entuzjazm, który towarzyszy fascynacji możemy wykorzystać do budowania kontaktu pełnego zaufania, do rozpoczęcia zabawy i do nauki współpracy. Kreatywne wykorzystanie fascynacji dziecka przez nauczycieli może przynieść bardzo dobre rezultaty.

“Kiedy dziecko fiksuje się na jakimś temacie (…) i będziemy podzielać z nim ten entuzjazm, możemy sprawić, że stanie się on podstawą rozwoju interakcji i zaufania.”

“Często pasja jest wabikiem, dzięki, któremu udaje się wciągnąć dziecko w jakąś formę aktywności albo konwersację. Kiedy już uda się je zaangażować, możemy stopniowo zmienić lub poszerzyć temat i wypróbować jego elastyczność i chęci.”

Niektóre osoby dorosłe z Zespołem Aspergera mówią o tym, że znajdują pracę zgodną z ich fascynacjami. Lata zgłębiania tematu, z pełnym zaangażowaniem, sprawiają, że stają się świetnymi specjalistami.

“Niezwyczajni ludzie. Nowe spojrzenie na autyzm”, Barry M. Prizant, Tom Fields-Meyer, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

ksiazka-niezwyczajni-ludzie

Inne ciekawe tematy poruszane w książce to:

  • Jak zrozumieć echolalię
  • Dlaczego zrozumienie „zachowań trudnych” jest takie ważne
  • Zaufanie, strach i kontrola a autyzm
  • Pamieć emocjonalna
  • Życie z autyzmem – kto jest prawdziwym ekspertem
  • Perspektywiczne spojrzenie rodziców

O tym, dlaczego fascynacje są ważne dla niej i dla osób z autyzmem opowiada też Amythest Schaber w odcinku Ask an Autistic (Zapytaj osobę z autyzmem), film w języku angielskim