Podstawowe informacje wyjaśniające czym jest autyzm, znajdziesz w artykule Autyzm - prostymi słowami

Terapia autyzmu – wstępne informacje

Rozpoczęcie terapii dziecka to moment wielu pytań. Jaką metodę terapii wybrać? Co powinna zawierać dobra metoda? Ten artykuł zawiera podstawową wiedzę, która może ułatwić Wam orientowanie się w różnorodnych metodach i strategiach terapii.

chłopiec-łapie-bańki

 

Spersonalizowany plan wsparcia

Autyzm jest spektrum zaburzeń i 2 osoby z diagnozą autyzmu mogą mieć zupełnie inne objawy i zachowywać się zupełnie odmiennie, dlatego podstawą terapii jest spersonalizowany plan wsparcia. Rodzice i specjaliści dobierając odpowiednie wsparcie dla danej osoby zadają sobie pytania:

  • o zainteresowania i mocne strony dziecka – terapia bazuje na mocnych stronach dziecka, rozwija umiejętności, które sprzyjają dobremu radzeniu sobie,
  • o zaburzenia w poszczególnych sferach – jak pomóc dziecku w rozwiązywaniu poszczególnych trudności, jak podzielić umiejętności, które dziecko powinno nabyć, na małe kroczki, które będzie mogło opanowywać na bieżąco,
  • o różnice w przetwarzaniu sensorycznym tzn. jak dziecko odbiera świat zmysłami, wiele osób z autyzmem cechuje inny sposób odbierania bodźców np. nawrażliwość na dźwięki – dzięki wiedzy o tym, jak wrażliwe są zmysły dziecka, lepiej dopasowujemy działania do jego potrzeb,
  • o możliwości dostosowania środowiska do potrzeb dziecka – jakie zmiany w środowisku można wprowadzić, żeby ułatwić dziecku uczenie się np. oczyszczenie pokoju w którym odbywa się terapia z nadmiaru bodźców lub wprowadzenie bardziej stałej rutyny dnia.

Wybór metod terapii

Celem terapii jest podwyższanie jakości życia osób z autyzmem – ułatwienie im nauki, nawiązywania relacji z ludźmi, komunikowania się i samodzielnego orientowania się w świecie. Potrzeby osób ze spektrum autyzmu są różnorodne, nie ma jednej metody terapii, która w każdej sytuacji przynosi świetne efekty. Terapia powinna być dopasowana do potrzeb rodziny, dlatego przed rozpoczęciem współpracy ze specjalistami pracującymi w danej metodzie można samodzielnie poznać jej główne założenia i sprawdzić czy zgadzają się z naszym pomysłem na wychowanie dziecka.

W terapii autyzmu wykorzystuje się metody podstawowe oraz wiele metod uzupełniających. Obecnie 2 metody, które są kompleksowe i stosuje się jako podstawowe działania to:

  • terapia behawioralna
  • podejście rozwojowe

Metody różną się niektórymi założeniami, ogólną filozofią i „stylem pracy” z dzieckiem. Mają też wspólne elementy oraz elementy, które uzupełniają się. Wielu terapeutów tworząc indywidualne plany wspierania dziecka korzysta z elementów obu podejść, dostosowując je do sytuacji konkretnej osoby lub korzysta z doświadczeń terapeutów pracujących w innej metodzie. Grunt to wiedza: dlaczego w taki sposób działamy, jaki jest cel aktualnych działań.

Terapia behawioralna

Podejście behawioralne dla dzieci ze spektrum autyzmu stosowane jest od lat 60-tych. Oparte jest na modelu uczenia się, który zakłada, że uczymy się poprzez konsekwencje naszych działań – nagroda, brak nagrody, kara i poprzez modelowanie – obserwacja cudzych działań, naśladowanie. Metoda behawioralna dąży do zmiany zachowania dzieci ze spektrum autyzmu na dostosowane do sytuacji społecznej.

Metoda behawioralna bazuje na zachowaniu dziecka i głównym celem jest wzmacnianie zachowań pożądanych i eliminowanie zachowań niepożądanych. W praktyce oznacza to, że terapeuta pracujący z dzieckiem nagradza zachowania prawidłowe (adekwatne do sytuacji). Zachowania nieprawidłowe eliminuje się poprzez brak nagrody, zmianę zadania na inne.

Metoda behawioralna ma ściśle określone zasady nagradzania dziecka, wyznaczania kolejnych celów oraz ewaluacji – sprawdzania postępów. Terapia behawioralna powinna być prowadzona 40 godzin tygodniowo, w tym połowa z terapeutą w specjalistycznej placówce.

Podejście rozwojowe

Podejście rozwojowe stosowane jest od lat 80-tych. Podejście rozwojowe zakłada, że każde dziecko jest aktywnym uczniem. Najlepsze efekty uczenia się obserwujemy, kiedy uda się podnieść motywację dziecka. Dzieci uczą się głównie przez związek z drugim człowiekiem, który jest responsywny tzn. potrafi odczytywać potrzeby dziecka i odpowiada na potrzeby dziecka adekwatny sposób.

Dzieci uczą się przez aktywną interakcję z otoczeniem a kiedy dziecko ma autyzm nie uczestniczy w naturalnym procesie uczenia się od dorosłych. Dlatego pierwszym priorytetem terapii są umiejętności społeczne i komunikacja, które stanowią podstawę do uczenia się wszystkich pozostałych umiejętności. Celem terapii jest uczenie dziecka samodzielności w rozwiązywaniu problemów i myśleniu, komunikowaniu się z otoczeniem.

Terapia w większości organizowana jest w warunkach domowych, dużą wagę przykłada się do roli rodziców, jako najbardziej kompetentnych w sprawach dziecka.

Dieta i leczenie

Rodzice dzieci ze spektrum autyzmu często stosują różne formy leczenia biomedycznego. Spektrum autyzmu u wielu osób łączy się z dolegliwościami fizycznymi związanymi z układem pokarmowym, alergiami, zachorowaniami na Candidę, z tego względu stosuje się diety i suplementacje, najczęściej dietę pozbawianą glutenu, kazeiny. Według badań dieta jest uzasadniona tylko, jeśli u dziecka występują alergie pokarmowe a dieta sama z siebie nie leczy autyzmu.

Rozwój i efekty terapii

Na pytania o rozwój osób z autyzmem nie ma prostej odpowiedzi. Autyzm nie jest chorobą, dlatego nie mówimy o wyleczeniu z autyzmu. Osoby dorosłe ze spektrum autyzmu, które prowadzą niezależne życie, nie wyzbywają się „autystycznego” stylu myślenia i postrzegania. Przykładem jest Temple Grandin, która osiągnęła sukces oraz realizuje się pisząc książki oraz prowadząc wykłady, jako osoba ze spektrum autyzmu. Istnieje grupa osób z tzw. autyzmem wysokofunkcjonującym, które dobrze sobie radzą. Również wiele osób z Zespołem Aspergera prowadzi niezależne życie. Osoby z ASD myśląc w sposób „autystyczny” uczą się radzić sobie w świecie „neurotypowych”. Często osoby te tłumaczą innym mechanizmy autyzmu „od środka” np. pisząc książki, blogi. Niektóre osoby z autyzmem to osoby o głębokich zaburzeniach, niektóre doświadczają regresów w rozwoju – cofnięcia nabytej umiejętności. Znane są także przykłady osób, których funkcjonowanie po pewnym czasie terapii nie pasuje już do kryteriów autyzmu. Nie ma jednoznacznych badań, które opisywałyby rozwój takich osób. Naukowcy prowadzą badania nad rozwojem osób z autyzmem, żeby jak najlepiej poznać mechanizmy, które prowadzą do poprawy radzenia sobie w świecie.

Obecnie nie ma żadnych podstaw do określania tzw. rokowań dla dziecka z autyzmem, wczesnego przewidywania efektów prowadzenia terapii i oceniania potencjału dziecka.

Film „Tacy jak Wy” opowiada kilka historii osób z ASD, które mają lekkie oraz głębokie objawy ze spektrum autyzmu. Bohaterowie opowiadają o sobie o o tym co oznacza autyzm oznacza dla nich.

Zapraszamy do działu Tematy / Terapia w którym znajdują się  bardziej szczegółowe informacje o konkretnych metodach i strategiach terapeutycznych.

Podobne artykuły