Podstawowe informacje wyjaśniające czym jest autyzm, znajdziesz w artykule Autyzm - prostymi słowami

Tworzenie środowiska przyjaznego dzieciom ze spektrum autyzmu

Podstawę wyzwań czekających na ucznia ze spektrum autyzmu w szkole stanowi fakt, że nie uczy się on w taki sam sposób jak inne dzieci. Środowisko szkolne przystosowane jest do „ogółu”, więc pracując z dzieckiem ze spektrum autyzmu potrzeba dodatkowych działań, żeby mogło przyswajać wiedzę w typowej klasie szkolnej.

Autor: Ajari (Flickr), Japonia. CC 2.0
Autor: Ajari (Flickr), Japonia. CC 2.0

W artykule skupiamy się na szkole. Również terapia domowa daje lepsze efekty w zależności od dostosowania środowiska. Opisane zasady mogą być użyteczne także w domu.

Co może utrudniać naukę

Spektrum autyzmu wiąże się z objawami, które utrudniają naturalny proces uczenia się od dorosłych i od rówieśników. Dosłowność, nieumiejętność czytania między wierszami i nieumiejętność rozpoznawania sygnałów niewerbalnych – takie przejawy spektrum autyzmu nawet w łagodnej formie i w Zespole Aspergera – będą potencjalne problematyczne w relacjach z nauczycielem oraz kolegami z klasy. Brak elastyczności w bogatym we wrażenia i nowości środowisku szkolnym, nie jest cechą pożądaną. Dodatkowo odmienne postrzeganie sensoryczne np. nadwrażliwość na dźwięki lub dotyk, powoduje u osoby narażonej na określone wrażenia takie jak głośne dźwięki, negatywne samopoczucie i zahamowanie chęci odkrywania świata. Co zrobić, żeby nie wywoływać negatywnego odbioru szkoły, ale żeby ucznia z autyzmem otwierać na nowe doświadczenia?

Pomoże zrozumienie ucznia

Posiadanie wiedzy na temat zaburzeń ze spektrum autyzmu jest podstawą do zrozumienia konkretnego ucznia i jego zachowań oraz do zaplanowania dostosowanej do potrzeb interwencji. Dzieci ze spektrum autyzmu nie zachowują się w określony sposób bez przyczyny a „niegrzeczne” zachowania są zwykle spowodowane frustracją a nie złą intencją. Reagując na zachowania osób ze spektrum autyzmu często możemy czuć się zagubieni, bo naturalna reakcja, działająca na większość dzieci – nie działa. Nauczyciel, który jest gotowy uczyć się od swojego ucznia i adaptować do jego postrzegania świata, prędzej czy później będzie osiągał sukcesy.

Pierwsze obszary do obserwacji

Osoby ze spektrum autyzmu to często wzrokowcy. Lepiej rozumieją i zapamiętują, kiedy dostarczymy dodatkowe materiały wizualne – obrazki, schematy, obrazkowe plany dnia, piktogramy.

Czas na przetworzenie informacji powinien być dostosowany do osoby. Osoba z autyzmem może potrzebować dłuższego czasu na reakcję na polecenie lub odpowiedź na pytanie. Tzw. bombardowanie pytaniami powoduje zagubienie i reakcję odwrotną od zamierzonej – ucieczkę od rozmowy.

Zaburzenia sensoryczne powodują, że uczeń, który jest zainteresowany lekcją, bardzo lubi nauczyciela i jest zmotywowanym do nauki, mimo wszystko nie jest w stanie podążać uwagą za głównym tematem lekcji, bo odbiera bodźce sensoryczne inaczej niż inne dzieci. Np. promienie słońca odbijające się w szybie dla osoby nadwrażliwej wzrokowo tworzą wrażenia wzrokowe tak pociągające, że zabierają całą uwagę. W dziale: zmysły piszemy więcej o odbiorze sensorycznym.

Konkretne rozumienie i pamięć do informacji to mocne strony osób ze spektrum autyzmu na których można budować kolejne kompetencje. Uczeń z autyzmem często potrzebuje więcej czasu i przykładów, żeby umiejętność uogólnić – stosować w wielu sytuacjach.

Motywujące środowisko szkolne

Uczeń z autyzmem chce być niezależny i osiągać własne małe sukcesy. Rolą szkoły jest zapewnić okazję do ćwiczenia samodzielności. Mimo, że uczeń wykonuje zadanie wolniej, bardziej niezdarnie – wyręczanie niszczy jego poczucie własnej wartości. Warto zastanawiać się stale: jak to wpłynie na jego niezależność w dalszym życiu?

Przewidywalność daje poczucie bezpieczeństwa

Przewidywalne zasady i plany zapewniają poczucie bezpieczeństwa. Można wykorzystać do planu pomoce wizualne, obrazki itp. Uświadamianie uczniowi gdzie znajdują się poszczególne rzeczy, gdzie odbywają się dane zajęcia, co dzieje się obecnie a co będzie kolejną aktywnością, pozwala dziecku odpowiednio nastroić oczekiwania, czuć się spokojnie i pewnie. O adaptacji do zmian piszemy też w artykule na temat oczekiwań. Plany można tworzyć wspólnie z dzieckiem ucząc je logicznego myślenia. Pomoce wizualne wykorzystywane na co dzień, podczas lekcji mogą być dużym wsparciem dla ucznia z autyzmem w opanowaniu materiału szkolnego.

Potrzeby komunikacyjne – dostęp do komunikacji

Bezpieczne środowisko dba o potrzeby komunikacyjne dziecka. Nauczyciel/terapeuta wymawia imię dziecka przed zadaniem pytania, daje odpowiednią ilość czasu na odpowiedź, wprowadza alternatywne sposoby komunikacji według potrzeb.

Miejsce nauki i wystrój klasy

Otoczenie ucznia – miejsce nauki i wystrój klasy to pole do manewru dla nauczyciela. Często osoba z autyzmem najlepiej radzi sobie z koncentracją uwagi w klasie w której nie ma wielu bodźców: ściany są w jasnym, jednolitym kolorze, nie ma na nich wielu obrazków, nie ma zbyt dużej ilości bodźców słuchowych na raz, zabawki i pomoce są uporządkowane. Jednak zawsze warto podejść do tego indywidualnie i sprawdzać w jakim otoczeniu osoba czuje się najlepiej. Dostosowanie otoczenia do potrzeb sensorycznych dziecka umożliwia mu koncentrację uwagi i pozostawanie w dobrym samopoczuciu.

Co myślicie o takim środowisku szkolnym? Jakie udoskonalenia w środowisku działają pozytywnie na Wasze dzieci?

Źródła:

  • Maggie Bowen, Lynn Plimpey „Włączanie uczniów z autyzmem w środowisko szkolne”
  • UK Depertment of Health (DH) „ASD Good Practice Guidance”

Podobne artykuły