Podstawowe informacje wyjaśniające czym jest autyzm, znajdziesz w artykule Autyzm - prostymi słowami

Budowanie oczekiwań do sytuacji – strategia wspierania osób z ASD

Wiedza co stanie się za chwilę i czego oczekiwać od sytuacji jest ważna dla każdego z nas, dzięki niej czujemy się bezpiecznie. Osoby ze spektrum autyzmu mogą potrzebować wsparcia, żeby przystosować się do zmian i nowości. Takim wsparciem może być częste sprawdzanie czego osoba oczekuje i budowanie oczekiwań dostosowanych do tego, co faktycznie się wydarzy.

chlopiec-patrzacy-na-rzeke

Dlaczego oczekiwania są ważne

Jednym z głównych objawów autyzmu jest brak elastyczności. Dla wielu osób z autyzmem rutyna dnia lub wykonywanie czynności w określony sposób ma szczególne znaczenie. Wszelkie nieoczekiwane elementy sytuacji zaburzają poczucie bezpieczeństwa. Zmiany często łączą się z niepewnością co do środowiska w którym znajdziemy się za chwilę i bodźców płynących ze środowiska. W przypadku osób, które są szczególnie wrażliwe sensorycznie, ma to duże znaczenie.

Osoby ze spektrum autyzmu zwykle najlepiej radzą sobie z pojęciami łatwo mierzalnymi, konkretnymi a trudność stanowią pojęcia abstrakcyjne tj. czas, moralność, szybkość. Wiele osób z autyzmem to skrajni wzrokowcy. Dla osoby myślącej obrazami myślenie o czymś konkretnym, łatwym do wyobrażenia nie jest trudne a myślenie o pojęciu abstrakcyjnym np. godzina, może być skrajnie trudne.

„Byłam wrażliwa na zmiany. Przerażały mnie, gdyż oznaczały stawianie czoła nieznanemu, a ja nie mogłam pojąć, czym w istocie jest nieznane” 

Nita Jackson „Standing Down Falling Up”

Dodatkowo trudnością może być generalizacja. Dla osób z autyzmem przenoszenie informacji pomiędzy sytuacjami nie jest tak logiczne jak dla większości osób np. umiejętność miłego przywitania się może być wzorowo wykorzystywana w sklepie, ale nie zostanie przeniesiona automatycznie na bank lub pocztę. Dziecko, które nie przenosi informacji w taki automatyczny sposób jest narażone na uczucie niepewności w wielu sytuacjach.

Czas przetwarzania informacji przez osobę z ASD może być dłuższy. Kiedy dla nas wystarczająca jest zapowiedź pójścia na spacer kilka minut przed czasem wyjścia, osoba z autyzmem może potrzebować kilkukrotnie dłuższego czasu na przetworzenie takiej informacji i odpowiednie nastawienie się.

Kiedy staramy się rozumieć styl myślenia osoby z autyzmem, możemy odpowiednio pomagać!

Każda zmiana może być stresująca: kiedy nie wiemy co dokładnie się stanie lub nie wyobrażamy sobie tego, kiedy zmiana jest nagła i niezapowiedziana, kiedy nie wiemy jak się zachować i nie rozumiemy dlaczego robimy błąd, kiedy spodziewamy się czegoś a zastajemy coś zupełnie innego. Specyfika myślenia osób z autyzmem sprawia, że są one narażone na przeżywanie takiego stresu znacznie częściej.

Sprawdzanie oczekiwań

Podczas zastanawiania się nad zachowaniem podopiecznego w obliczu zmian, pomocne mogą być pytania o oczekiwania.

  • Czego osoba oczekuje w danej sytuacji?
  • W jaki sposób wie czego oczekiwać?
  • W jaki sposób możemy upewnić się, że oczekiwania odpowiadają temu, co się stanie?

Pytanie o oczekiwania może być przydatne podczas planowania dużych zmian tj. przeprowadzka, wakacje oraz w zupełnie małych sytuacjach dnia codziennego i w sytuacjach trudnych zachowań dziecka, kiedy nie jesteśmy pewni przyczyny. Osoby z autyzmem spostrzegają świat i myślą w sposób całkiem inny niż osoby neurotypowe. Kiedy uwzględniamy tą różnice mamy większe szanse na porozumienie i odkrycie, że każde zachowanie dziecka jest logicznie uzasadnione i ma dla niego sens.

Ania ma 14 lat i ma Zespół Aspergera. Niedługo wyjeżdża z rodziną na wakacje w góry. Wszystko jest zaplanowane, tymczasem Ania bardzo niepokoi się wyjazdem i nie chce w ogóle o nim rozmawiać.

Jakie są oczekiwania Ani?

Co Ania wie o górach? Możliwe jest, że nie jest pewna czym są i jak wyglądają góry. Kiedy planujemy wakacje w kraju różniącym się kulturowo zwykle sprawdzamy zdjęcia, pogodę, czytamy przewodniki i informacje o tamtejszych obyczajach. Jeśli Ania nie była nigdy w górach być może dla niej jest to doświadczenie porównywalne do wyjazdu do odległego kraju, bez żadnej wiedzy o miejscu pobytu ani o sposobie i czasie trwania podróży. Być może tylko jeden szczegół wyjazdu jest nieznany i to zabiera całą energię umysłową Ani. W jaki sposób wie czego oczekiwać? Jeśli Ania myśli w sposób konkretny i wzrokowy być może najlepsze słowne wyjaśnienie będzie dla niej nie zrozumiałe a zobaczenie obrazka z miejsca docelowego wycieczki powie bardzo wiele. Ania nie jest w stanie powiedzieć rodzicom, że ta sytuacja ją przerasta, pomimo, że bardzo się cieszy na myśl o wakacjach i chce zobaczyć nowe miejsca.

Co sądzicie o wartości sprawdzania oczekiwań?

Podobne artykuły