Podstawowe informacje wyjaśniające czym jest autyzm, znajdziesz w artykule Autyzm - prostymi słowami

Teoria umysłu u osób z ASD

W latach 80. naukowcy postawili sobie pytanie: jakie procesy w myśleniu są odpowiedzialne za autyzm? Rozpoczęły się badania tzw. teorii umysłu. Każdy człowiek taką „teorię” posiada. Jest to umiejętność przypisywania sobie i innym przekonań, pragnień i intencji. Najprościej można ją zdefiniować, jako wyobrażanie sobie o czym drugi człowiek myśli i czego potrzebuje. Przeprowadzone badania wykazują, że osoby ze spektrum autyzmu nie potrafią wyobrażać sobie o czym inni ludzie myślą.

zaciekawawiony-chłopiec-z-mamą

Rozwój teorii umysłu w dzieciństwie

Rozumienie oraz zdolność do udawania to podstawy kształtowania się teorii umysłu w dzieciństwie. Dzieci ćwiczą udawanie w zabawach „na niby” od ok. 2 r. ż. Udają, że przedmioty są czym innym niż w rzeczywistości, wymyślają dodatkowe funkcje np. łyżka to telefon.

Jeżeli dziecko potrafi  wczuć się w myśli, uczucia i intencje drugiej osoby to posiada również umiejętności przyjęcia roli. Wczucie się w sytuację kogoś innego i odgrywanie jego zachowań odbywa się dzięki teorii umysłu. Teoria umysłu pozwala szybko orientować się w świecie relacji z ludźmi, uczyć się o skomplikowanych umiejętnościach interpersonalnych tj. oszukiwaniu. Także kompetencje w komunikacji z ludźmi są zdobywane dzięki posiadaniu umiejętności przyjęcia punktu widzenia partnera rozmowy.

W wieku 5 lat dziecko dysponuje podstawami dojrzałej teorii umysłu.

Autyzm i zaburzenia teorii umysłu

Uczeni z Medical Research Council’s Cognitive Development Unit w Londynie – S. Baron-Cohen, M. Lesly, U. Frith postanowili zbadać, jaki proces poznawczy stoi za objawami autyzmu. Po przeprowadzeniu wielu ciekawych badań, które opisujemy w osobnym artykule, doszli do wniosku, że objawy autyzmu wiążą się z teorią umysłu, nazywaną też procesem mentalizacji – przypisywania innym stanów mentalnych. Od tego czasu utrzymuje się teza, że w autyzmie występują zaburzenia w teorii umysłu. Co świadczy takich zaburzeniach?

Objawy autyzmu powiązane z teorią umysłu

Niektóre objawy autyzmu łączą się z zaburzeniami w teorii umysłu. Na podstawie badań Simon Baron-Cohen i John Swettenham opracowali listę problemów, które mają osoby z autyzmem w wyniku deficytów w teorii umysłu. Przytaczamy ważne punkty z tej listy.

Według Barona-Cohena osoba ze spektrum autyzmu nie odczytuje pragnień i myśli innych i powoduje wiele trudności m.in.

  • Dosłowne rozumienie komunikatów.
  • Brak rozumienia fikcji.
  • Problemy z interpretacją emocji oraz stanów mentalnych innych osób na podstawie mimiki.
  • W mowie spontanicznej osoby z ASD rzadko używają słów odnoszących się do stanu umysłu tj. myśleć, wyobrażać sobie, wiedzieć.
  • Nie rozumienie udawania, nieumiejętność udawania.
  • Brak identyfikacji obszaru oczu i twarzy jako ważnego źródła informacji na temat emocji,
    a także stanów umysłu.
  • Rozumienie jedynie prostych związków między emocjami a wydarzeniami, brak zrozumienia bardziej złożonych przyczyn emocji.
  • Brak różnicowani między tym, że coś stało się przypadkiem, a tym, co ktoś zrobił celowo.
  • Brak zrozumienia, kiedy ktoś zwodzi, oszukuje, manipuluje.
  • Trudności z empatią, rozumieniem motywacji oraz przekonań innych ludzi.

Pytania i krytyka

Teza zaburzeń w teorii umysłu krytykowana jest m.in. ze względu na „niediagnostyczność”- ok. 20% dorosłych osób z autyzmem nie przejawia zaburzeń w teorii umysłu, badanie wykazują powiązania pomiędzy poziomem teorii umysłu a wiekiem, inteligencją, poziomem kompetencji językowych, co może świadczyć o alternatywnym wyjaśnieniu trudności z zakresu teorii umysłu. Krytykowane są metody badania teorii umysłu. Zarzuca się, że mogą one badać w rzeczywistości inne rzeczy: koncentrację uwagi, poziom centralnej koherencji, kompetencje językowe albo pamięć. Koncepcja zaburzeń w teorii umysłu w autyzmie jest powszechnie znana, wiele pytań w tym temacie wciąż czeka na odpowiedzi.

Co sądzicie o przydatności teorii umysłu w rozumieniu osób z autyzmem?

Podobne artykuły