Centralna koherencja – składanie rzeczywistości z puzzli

Ostatnia aktualizacja: 28 sierpnia 2020 | Kategoria: Objawy autyzmu | Redakcja Polski Autyzm

Centralna koherencja (spójność) oznacza umiejętność składania wielu informacji, które docierają do naszego mózgu w całość. Poszukiwanie ogólnego sensu/kontekstu sytuacji jest przejawem silnej centralnej koherencji. Hipoteza słabej centralnej koherencji w autyzmie pozwala nam lepiej rozumieć niektóre zachowania dzieci i dorosłych z diagnozami ze spektrum autyzmu.

Mozaika fotograficzna. Licencja:CC 2.5
Mozaika fotograficzna. Licencja:CC 2.5

Czym jest centralna koherencja

Koherencję często opisuje się za pomocą metafory lasu: słaba centralna koherencja jest to widzenie drzew a niedostrzeganie lasu, silna – widzenie lasu a niedostrzeganie drzew.

Kiedy podchodzi do Ciebie na ulicy obcy mężczyzna, szukasz kontekstu sytuacji, dzięki temu staje się dla Ciebie zrozumiała. (1) Jeśli mężczyzna ma plecak i trzyma mapę miasta i przewodnik, prawdopodobnie jest turystą i zapyta o drogę do zabytku, którego poszukuje. Wiesz jak się poczuć i zachować: wiele razy udzielałeś takich informacji, zareagujesz serdecznością, żeby gość poczuł się dobrze. (2) Jeśli mężczyzna zatacza się i ma podartą kurtkę, najpewniej Twoja reakcja i odbiór sytuacji będą zupełnie inne.

Osoba ze słabą koherencją centralną nie dostrzega całego kontekstu i w obu przypadkach może koncentrować się na jednym wrażeniu np. na kolorze spodni podchodzącego mężczyzny. Zachowanie tej osoby nie będzie dostosowane do sytuacji.

Centralna koherencja w autyzmie

Wiemy, że wiele osób w spektrum autyzmu postrzega świat poprzez zmysły w nietypowy sposób. Badacze chcieli dowiedzieć się w jak wygląda sposób organizowania informacji, które docierają ze zmysłów do mózgu z wiedzą, którą już mają.

W jednym z eksperymentów dzieci układały dwa rodzaje puzzli. Jedne z prostokątnymi elementami i rysunkiem a drugie z elementami bez obrazka, ale o kształcie, który zwykle mają puzzle. Dzieci z autyzmem lepiej niż rówieśnicy układały puzzle drugie, układanie ich sprawiało im większą satysfakcję. Dzieci nie zwracały uwagi na kontekst – co układają i co wyłoni się z gotowego obrazka, a jedynie na szczegół – kształt puzzla.

Co wynika z zaburzeń centralnej koherencji

Jakie znaczenie ma centralna koherencja? Styl myślenia cechujący się słabą centralną koherencją rzutuje na sposób uczenia się i kontaktowania z ludźmi. Może wyjaśniać niektóre z objawów autyzmu i związanych z nimi zachowań np.

  • trudności w rozpoznawaniu twarzy
  • trudności w reagowaniu na polecenia kierowane do całej klasy
  • poznawanie z upodobaniem detali tematów własnych zainteresowań
  • mylenie zaimków (kiedy użyć „ja” a kiedy „ty” zależy od kontekstu sytuacji)
  • wychwytywanie szczegółów o których inni nie pomyśleli

Co o tym myślicie? Czy dostrzegacie zachowania dzieci, które można wyjaśniać zaburzeniami centralnej koherencji?