Podstawowe informacje wyjaśniające czym jest autyzm, znajdziesz w artykule Autyzm - prostymi słowami

Fascynacje, specjalne zainteresowania

Na podstawie: “Niezwyczajni ludzie. Nowe spojrzenie na autyzm” Barry M. Prizant, Tom Fields-Meyer, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Rozdział 3: Fascynacje

Bardzo często osoby ze spektrum autyzmu mają silne pasje. Spędzają długie godziny poznając dany temat, zdobywają obszerną wiedzę i mogą mówić o nim godzinami.

Obszar życia społecznego jest dla osoby z autyzmem źródłem wielu trudności, natomiast własny temat zainteresowań sprawia wiele radości i wzmacnia poczucie kompetencji.

Co może być obiektem zainteresowania?

Właściwie wszystko! Liczby, rodzaje owadów, galaktyki, automaty do kawy, rozkłady pociągów, odzież sportowa, myjnie samochodowe, odkurzacze określonej marki, Gwiezdne Wojny…

dziecko-zainteresowane

Dlaczego fascynacje są tak ważne

Nie ma jednej sprawdzonej odpowiedzi na pytanie: dlaczego osoby z autyzmem rozwijają szczególnie silne fascynacje? Z relacji osób dorosłych z autyzmem wiemy, że prawdopodobnie koncentrowanie się na wąskim temacie i zgłębianie go daje dzieciom (i dorosłym) poczucie kontroli i poczucie bezpieczeństwa.

Autyzm sprawia, że świat społecznych zależności jest pełen chaosu, niepokoju i zagrożeń. Dokładne zgłębianie tematu może być dla osoby z ASD przyjemną “odskocznią” od codzienności w której musi sprostać wielu wyzwaniom i dostosowywać się do innych.

“Prawdopodobnie koncentrowanie się na jednym temacie daje dziecku poczucie kontroli, przewidywalności i bezpieczeństwa w świecie, który może być tak zaskakujący i pełen zagrożeń”

Prawie każdy człowiek miał w swoim życiu hobby, które zajmowało jego czas i dostarczało wielu pozytywnych emocji. Dla niektórych osób są to książki, muzyka, sport dla innych zbieranie znaczków, konstruowanie robotów lub inne zupełnie “specyficzne” pasje. Zawsze towarzyszą im uczucia entuzjazmu, zaangażowania, radości.

Zdarza się, że osoby, które nie mają wystarczających umiejętności do nawiązania z kimś rozmowy, zaczynają mówić o swoich fascynacjach. Jest to dla nich sposób na nawiązanie znajomości, najlepszy jaki znają. Świadczy o chęci rozmawiania i spędzania z kimś czasu.

Czy fascynacje mijają z czasem

Niektóre osoby mają jedną fascynację przez całe swoje życie, niektóre osoby mają wiele fascynacji lub jedno ulubione zainteresowanie i kilka dodatkowych. Specjalne zainteresowania mogą trwać przez wiele lat lub przemijać i zmieniać się w inne zainteresowania.

Fascynacje czy obsesje

W opisach Zespołu Aspergera wzmożone zainteresowania nazywane niekiedy “obsesjami” opisywane są jako jeden z charakterystycznych objawów. Jednak słowa “obsesje”, “fiksacje” mogą kojarzyć się nam negatywnie, dlatego dr Barry Prizant proponuje mówić raczej o „fascynacjach”.

“Niestety niektórzy rodzice i specjaliści uważają, że takie zainteresowania to kolejny niepożądany objaw autyzmu – i to taki, który przysparza dzieciom jeszcze więcej trudności adaptacyjnych. Często instynktownie zniechęcają dziecko, przekierowują jego uwagę i sugerują formy zainteresowań, które są bardziej konwencjonalne i akceptowalne społecznie. Okiełznywanie pasji może być jednak tylko kolejnym sposobem prowadzącym do zniszczenia strategii, która pomaga dziecku autystycznemu osiągnąć poczucie większej kontroli albo, co gorsza, może pozbawić je przedmiotu zainteresowań i radości.”

Fascynacje mogą być źródłem problemów

Zdarza się, że specjalne zainteresowania osoby z autyzmem prowadzą do zachowań nieakceptowanych społecznie lub do sytuacji niebezpiecznych.

Pomagając osobie, której fascynacje przysparzają problemów w sytuacjach społecznych, pomagamy zrozumieć jej w jakich okolicznościach mówienie o danym temacie może być źle odebrane i dlaczego, w myśl zasady “Na wszystko jest czas i miejsce”.

Możemy opracowywać listę osób, pór dnia, miejsc w których można poruszać dany temat. Możemy też opracowywać sposoby na identyfikację tego, że druga osoba negatywnie reaguje na dany temat np. nudzi się i nie chce już rozmawiać, przykładowo: listę sygnałów, które świadczą o tym, że ktoś nudzi się: ziewanie, patrzenie w dół, patrzenie na boki, przeglądanie telefonu, milczenie zamiast przytakiwania.

Potencjał fascynacji

Wielu nauczycieli, terapeutów, rodziców martwi się o niezwykłe zainteresowania dzieci. Kiedy spojrzymy na fascynacje z perspektywy osoby z autyzmem – rozumiemy, że ich funkcją często jest “pomaganie sobie” w adaptacji. Są to strategie, które pozwalają czuć się bezpiecznie i spokojnie. Kiedy pozbawimy kogoś możliwości realizacji własnych pasji, które go cieszą i pozwalają zachować równowagę, nie zadziała to na jego korzyść.

Fascynacje dla wielu specjalistów stają się początkiem zbudowania relacji z dzieckiem. Entuzjazm, który towarzyszy fascynacji możemy wykorzystać do budowania kontaktu pełnego zaufania i zabawy, która kształtuje umiejętności współpracy. Kreatywne wykorzystanie fascynacji dziecka przez nauczycieli – może przynieść bardzo dobre rezultaty.

“Kiedy dziecko fiksuje się na jakimś temacie (…) i będziemy podzielać z nim ten entuzjazm, możemy sprawić, że stanie się on podstawą rozwoju interakcji i zaufania.”

“Często pasja jest wabikiem, dzięki, któremu udaje się wciągnąć dziecko w jakąś formę aktywności albo konwersację. Kiedy już uda się je zaangażować, możemy stopniowo zmienić lub poszerzyć temat i wypróbować jego elastyczność i chęci.”

“Niezwyczajni ludzie. Nowe spojrzenie na autyzm”, Barry M. Prizant, Tom Fields-Meyer, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

ksiazka-niezwyczajni-ludzie

Inne ciekawe tematy poruszane w książce to:

  • Jak zrozumieć echolalię
  • Dlaczego zrozumienie „zachowań” jest takie ważne
  • Zaufanie, strach i kontrola a autyzm
  • Pamieć emocjonalna
  • Życie z autyzmem – kto jest prawdziwym ekspertem
  • Perspektywiczne spojrzenie rodziców

O tym, dlaczego fascynacje są ważne dla niej i dla osób z autyzmem opowiada też Amythest Schaber w odcinku Ask an Autistic (Zapytaj osobę z autyzmem), film w języku angielskim

Podobne artykuły